ΠΕΡΙ "ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΩΝ"

Στόν προσυνεδρικό διἀλογο τῆς ΑντΑρΣυΑ γιά τό 2026 ἔγινε ἀναφορά σέ "ἀναγνώριση ἐθνικῶν μειονοτήτων (Τουρκικῆς, Μακεδονικῆς) στό ἐσωτερικό τὴς χὠρας" (προτελευταία σελίδα). Διατηρῶ σοβαρές ἐπιφυλάξεις γιά τή συγκεκριμένη διατύπωση. Πρῶτα καί κύρια γιά τήν ὑπόσταση τῆς ἴδιας τῆς ἐννοίας τοῦ "έθνους" καί δευτερογενῶς γιά τήν ὑπόσταση τῆς "μειονότητος". Ὁμολογουμένως δέν ἔχω ἐντρυφήσει στό ζήτημα διεξοδικά, ἡ πρώτη ἀντίδρασή μου στή διατύπωση ὑπῆρξε καθαρά ἐνστικτώδης λόγῳ τῆς ἔμφυτης ἀποστροφῆς μου γιά ὁποιεσδήποτε "ἐθνικῆς" φύσεως ἀναφορές. Βεβαίως αὐτό εἶναι μία καθαρά προσωπική μου ἄποψη, καθ' ὅσον δέν εἶναι καθολική μέσα στό μαρξιστικό "στερέωμα". Στό πόνημα π.χ. "Ο Μαρξισμός και το Εθνικό Ζήτημα" γίνεται ὄχι μόνο παραδοχή τῆς ἐννοίας τοῦ "έθνους", ἀλλά καί δίδεται σέ αὐτή συγκεκριμένος προσδιορισμός. Τό πρόβλημά μου μέ αὐτό εἶναι ὅτι μέ βάση τίς περιγραφόμενες ἐκεῖ προδιαγραφές -ἤ καί ὁποιεσδήποτε ἄλλες-, ἐγώ δέν μπορῶ -οὔτε θέλω- νά κατατάξω τόν ἑαυτό μου σέ κανένα "ἐθνος". Εἶμαι ἀλλεργικός σέ ὁποιεσδήποτε "ἐθνικές" ἀναφορές. Καί ἐπί πλέον ἀρνοῦμαι νά κατατάξει ὁποιοσδήποτε ἐμένα ἤ ὁποιονδήποτε ἄλλον ἐρήμην σέ ὁποιαδήποτε "ἐθνότητα".

Πιθανῶς κάποιοι κομμουνιστές πέφτουν στήν παγίδα τῆς υἱοθετήσεως τῆς ἐννοίας τοῦ "έθνους" ἐξ αἰτίας τοῦ καταδικαστέου γεγονότος ὅτι σωβινιστικά καί ἡμισωβινιστικά καθεστῶτα -περιλαμβανομένου καί τοῦ Νεοελλαδικοῦ ἐν τινι μέτρῳ- καταπίεσαν στήν ἐπικράτειά τους συγκεκριμένες γλῶσσες, θρησκεύματα, ἔθιμα κ.ἄ. πολιτισμικά στοιχεῖα, ἤτοι ἀπό πρόθεση ὑπερασπίσεως κάποιων αὐτονόητων ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων. Εἶναι ὅμως αὐτή ἡ υἱοθετηση ἕνας δόκιμος τρόπος γιά τήν προάσπιση δικαιωμάτων ἤ μήπως ἕνα "δίκοπο μαχαίρι"?

Κατ'ἀρχή ἀμφισβητῶ ὅτι ὁποιοδήποτε πολιτισμικό, φυλετικό κλπ. χαρακτηριστικό μιᾶς ὁμάδος ἀνθρώπων δικαιολογεῖται νά χαρακτηρισθεῖ ὡς "ἐθνικό" τοιοῦτο. Ποιό ἀκριβῶς εἶναι τό "checklist" πού θά κατατάξει μονοσήμαντα κάποιον σέ κάποια "ἐθνότητα"? Ὑπάρχουν σημαντικές ἀποκλίσεις ὡς πρός τά στοιχεῖα πού ὑποτίθεται ὅτι συνθέτουν τήν ὅποια "ἐθνική ταυτότητα". Ὡρισμένοι τά προσδιορίζουν ὡς "ὁμαιμον", "ὁμόγλωσσον" καί "ὁμόθρησκον", ἄλλοι ὅμως δέν θέτουν αὐτά ὡς προϋποθέσεις. Κάποιοι θέτουν ὡς ὅρο ἁπλῶς τήν ἐθελοντική ἔνταξη στό κοινωνικοπολιτειακό μόρφωμα πού ὑφίσταται στήν οἰκεία γεωγραφική περιοχή (συνήθως τό κατά τόπους κράτος). Χαρακτηριστικές περιπτώσεις Ἑλβετία καί Η.Π.Α. παρά τό γεγονός ὅτι εὐμεγέθεις ρατσιστικοί κύκλοι στίς τελευταῖες ἀπορρίπτουν βίαια τήν πολυπολιτισμικότητα καί προωθοῦν ἀπροκάλυπτα διάφορες ἐκδοχές τοῦ apartheid.

Ἡ γλῶσσα/ες πού ὁμιλεῖ κάποιος/α, τό τυχόν θρήσκευμά του, τό χρῶμα τοῦ δέρματός του, ἡ ὑπηκοότητα ἀποτελοῦν ἀδιαμφισβητήτως καί ἀντικειμενικῶς ἀναγνωρίσιμα στοιχεῖα. Πλήν ὅμως, τό νά ἀνάγονται τοιαὺτα χαρακτηριστικά σέ "ἐθνική ταυτότητα" εἶναι μία αὐθαιρεσία. Καί ἡ κυριότερη χρησιμότητα τούτης τῆς αὐθαιρεσίας, πού μποροῦμε νά ἀνιχνεύσομε, εἶναι τό κουκούλωμα τῶν -ἀπείρως σημαντικότερων- ταξικῶν άνισοτήτων κάτω ἀπό τό ἐφεύρημα τῆς "ἐθνικῆς ταυτότητος", ἔτσι ὥστε σέ καιρό πολέμου ὁ κάθε φτωχός νά πεισθεῖ νά συστρατευθεῖ κάτω ἀπό τήν "ὁμοεθνή" του ἄρχουσα τάξη καί νά ρισκάρει τό κεφάλι του χάριν τῶν επιδιώξεών της. Μέ ἄλλα λόγια, τό φαντασιακό ἀποκύημα πού βαπτίσθηκε "ἔθνος" χρησιμεύει ἐν πολλοῖς στήν τροφοδότηση τῶν μιλιταριστικῶν μηχανισμῶν τοῦ καπιταλισμοῦ/ἰμπεριαλισμοῦ. Τά πράγματα ἔχουν ἐπιδεινωθεῖ ἀκόμη παραπάνω ἀπό τόν ἀποπροσανατολιστικό ρόλο τῶν κατά περιοχές ἱερατείων, τῶν ὁποίων οἱ τσαρλατάνοι συνεπικουροῦν τούς ὑπόλοιπους ἐξουσιαστικούς θεσμούς στήν πνευματική καθυπόταξη εὔπιστων μαζῶν προσδίδοντας στό "ἔθνος" καί μία ψευδομεταφυσική διάσταση.

---

Ἀνακεφαλαιώνω λοιπόν τά ἑξῆς:

Δέν ὑπάρχει καθολικός (universal) ἀντικειμενικός προσδιορισμός τοῦ "ἔθνους" στόν ὁποῖο νά ἐμπίπτουν ὅλα τά ὑποτιθέμενα σημερινα "ἔθνη". Δέν ὑπάρχει κάν μία κοινή ἀποδεκτή λίστα τῶν ὑπαρχόντων "έθνῶν".

Τά κριτήρια κατανομῆς τῶν ἀνθρώπων σέ "ἔθνη" ἔχουν γίνει "λάστιχο" στά χέρια κυρίως διαφόρων "ἐθνικοφρόνων" καί δέν ὑφίσταται καθολικά ἀποδεκτός τρὀπος μονοσήμαντης κατατάξεως ἑνός ἑκάστου σέ κάποια "ἐθνότητα". Ὁ καθένας ἔχει καί διαφορετικά κριτήρια γιά τό ποιοί εἶναι "ὁμοεθνεῖς" του καί ποιοί ὄχι.

Περαιτέρω εἶναι εὑρέως ἀποδεκτό πὠς τό κάθε ὑποτιθέμενο σημερινό "ἔθνος" δέν ὑπῆρχε πάντοτε (παρά τό γεγονός ὅτι πόλεμοι μεταξύ κρατῶν γίνονταν καί χωρίς νά ἔχει ἀποκρυσταλλωθεῖ ἐννοια τοῦ "έθνους" μέσα στούς ἐμπλακέντες πληθυσμούς). Ἄρα ἡ "ἐθνικότης" δέν εἶναι κάποιο ἀπαραίτητο συστατικό στοιχεῖο, χωρίς τό ὁποῖο δέν μπορεῖ μία κοινωνία νά συγκροτηθεῖ.

Θά ἔλεγα ἐπιγραμματικά ὅτι δέν ὑπάρχουν ἔθνη, ὑπάρχουν ἐθνικιστές! Ἤ, ἐν πάσῃ περιπτώσει, το "ἔθνος" εἶναι ἕνα ὀμιχλῶδες καί ἀπορριπτέο θεσμοθέτημα πού σέ βάθος χρόνου μόνο τήν ἀντίδραση μπορεῖ νά ὠφελήσει. To δε "φλέρτ" τῆς λεγομένης "πατριωτικῆς ἀριστερᾶς" μέ τήν ἔννοια "ἔθνος" διακινδυνεύει τόν ἐγκλωβισμό ἀριστερόστροφων ἀτόμων σέ λάθος συλλογιστικές καί τόν ἐκφυλισμό μέρους τῆς ταξικῆς πάλης.

---

Πᾶμε τώρα στό κομμάτι τῶν "ἐθνικῶν μειονοτήτων". Ἡ ἀναφορά σέ "μειονότητες" δημιουργεῖ διττούς μπελάδες:

1. Ὑποβάλλει στό περί οὗ ὁ λόγος πληθυσμιακό γκρούπ τό κόμπλεξ πολιτῶν Β' κατηγορίας: "Ἐσεῖς ἀποτελεῖτε μειονότητα, ὁπότε καθίστε ἥσυχα!". For that matter τίθεται καί τό ῥητορικό ἐρώτημα, πῶς προσδιορίζεται ἡ "πλειονότητα"?
2. Καλλιεργεῖ ἀλυτρωτισμούς, πράγμα ἐπίσης διαλυτικό γιά τή συντονισμένη ταξική πάλη.

Eχοντας ἀπορρίψει τίς ἔννοιες "ἔθνος" καί "μειονότης" προτείνομε τήν κατάταξη τῶν ἀτόμων σέ μονοκριτηριακές κοινότητες. Λέμε ὅτι ἕνας Τουρκόφωνος Μουσουλμάνος ἀνήκει ὄχι σέ μία ἐθνική "μειονότητα", μά σέ 2 διακριτές κοινότητες: μία γλωσσική καί μία θρησκευτική, πού ἐπ οὐδενί ταυτίζονται μεταξύ των. Ὑπενθυμίζομε π.χ. τούς Τουρκόφωνους Χριστιανούς "Καραμανλήδες". Καί προφανῶς μπορεῖ ταυτόχρονα νά ἀνήκει καί σέ πολυάριθμες ἄλλες ὀργανωμένες θεματικές κοινότητες, ἀπό τῶν ἐρασιτεχνῶν μουσικῶν μέχρι τῶν ...ψαροτουφεκάδων ἤ ὁτιδήποτε ἄλλο.

Προφανῶς ὑποστηρίζουμε τήν ἔμπρακτη ὑπεράσπιση κάθε γλωσσικῆς καί θρησκευτικῆς κοινότητος, ὅπως τήν καθιέρωση δίγλωσσων ἐπιγραφῶν & δημοσίων ἐγγράφων στή Β. Ἑλλάδα κατά τά Ἑλβετικά πρότυπα, ἀνεμπόδιστη ἐξάσκηση κάθε θρησκεύματος, ἀπαλοιφή τυχόν διακριτικῶν μεταχειρίσεων κλπ κλπ.

Νικόλαος ΣμπαρούνηςἈπόψεις ἑνός ἁπλοῦ ἐργαζομένου χωρίς πολιτικές περγαμηνές